درس ریاضی در مدارس ابتدایی برای برخی از دانش آموزان درس مشکلآفرین شده است تا جایی که دانش آموزان نسبت به حل مسایل به دیگران تکیه می کنند . که تکرار این کار برای این عده از دانش آموزان باعث عدم علاقه ، عدم انجام تکالیف درست ، اضطراب عدم اعتماد به نفس و ... در برخی از دانش آموزان شده که بعد از بررسی مسایل فوق به نتیجه رسیدم که کلاس درس ، نحوهی تفهیم مسایل ، روش تدریس و امکانات و وسایل لازم برای تدریس باید طوری باشد که دیدگاه های مثبتی در نظر دانش آموزان ایجاد کند و دانش آموزان با اعتماد به نفس بالاتر ، علاقه ، انجام تکالیف به موقع و از همه مهمتر کاربرد ریاضی در زندگی روزمره کمک کند .
چرا اسم این علم را ریاضی گذاشته اند ؟ریاضیات به معنی علمی است که با ریاضیت به آن می رسند . در حالی که خود ریاضیات اصلاً به معنای ریاضیت کشیدن نیست ریاضیات علم نظم است و موضوع آن یافتن توصیف هر درک نظمی است که در وضعیتهای ظاهراً پیچیده نهفته است و ابزارهای اصولی این مفاهیمی هستند که ما را قادر می سازند تا این نظم را توصیف کنیم . علم ریاضی قانون مند کردن تجربیات طبیعی که در گیاهان و بقیه مخلوقات مشاهده می کنیم علوم ریاضیات این تجربیات را دسته بندی و قانون مند کرده و همچنین توسعه می دهند.
ریاضیات بزرگترین میراث بشریت می باشند ، و ایجاد و ابداع آن صرفنظر از قواعد علمی و موارد استعمار از نظمی فکری همانند ادبیات و موسیقی که از مهمترین افتخارات آدمی است در جامعه امروزی به هر شاخهای از علوم که بنگریم به طور مستقیم یا غیر مستقیم تأثیر و دخالت ریاضی را می بینیم و کمترین تأثیری که می توان داشته باشد ایجاد نظم افراد است . این شاخه از علوم نیز همانند تعلیم احتیاج به یادگیری مفاهیم ابتدایی و پایین دارد . امروزه اگر علمی را نتوان به زبان ریاضی بیان کرد علم نمی باشد . و این علم چه از لحاظ اقتصادی و اخلاقی حق علوم فراگیران می باشد پس به نظر می رسد با یهرهمندی از امکانات و به کار بستن شیوههای مناسب آموزش توسط آموزگاران و با روشهای متنوع و جذاب کودکان را به ارزش و اهمیت این درس علاقمند و مطلع نمود .
بیان مسئله
از زمانی که دانش آموز بوده ام و معنی کتابهای درسی و درس خواندن را فهمیدهام در اکثر پایهها و حتی در دوره راهنمایی و ... می دیدم که وقتی کسی به بازدید کلاس هایمان می آمد بیشتر و یا به راحتی می توانم بگویم حتماً از درس ریاضی ارزشیابی می کرد و معلمها نیز وقتی پیشرفت تحصیلی را اندازه گیری می کردند . بیشتر روی درس ریاضی تأکید می کردند و من با وجود اینکه در دوران تحصیلم خیلی به این درس علاقه داشتم ولی همیشه در انجام تکالیف این درس و در موقع امتحان دادن ( جواب ) اشتباهات جزئی داشتم و باعث می شد که نمرهام را پایین بیاید و این را نتیجه اهمیتی می دیدم که به این درس می دادند . و باعث به وجود آمدن اضطراب در وجودمان می شد . هنگامی که شغل معلمی را برگزیدم احساس کردم این مشکل فقط مشکل من است . ولی در طی این چند سالی که خدمت کرده ام بطور واضح این مشکل را هر سال در دانش آموزان خودم مشاهده کرده و می کنم و این سؤال برایم پیش می آمد که این مشکل در دروس اجتماعی ، علوم و ... پیش نمی آید یا خیلی کمتر است و دانش آموزان بدون دلهره و اضطرابی و با اعتماد به نفس کامل سعی در جواب دادن یا حل آنها دارند . اما درس ریاضی درسی دلهرهآور و اضطرابی بوده و در همین راستا چند سؤال به ذهنم خطور کرد ؟
الف : چرا بعضی از دانش آموزان در مورد حل مسایل ریاضی اعتماد به نفس کافی ندارند و اضطراب دارند ؟
ب: چرا بیشتر دانش آموزان درس ریاضی را نمی توانند به راحتی در موقعیتهای مشابه زندگی به کار ببرند ؟
ج : چرا بیشتر دانش آموزان به انجام تکالیف ریاضی علاقهای ندارند و انجام این تکالیف حالت اجبار را به خود گرفته است ؟
چگونه اعتماد به نفس دانشآموزان را تقویت کنیم ؟
کارهایی را که معلم باید در این راستا انجام دهد:
تشویق دانشآموزان به کارکردن و فکر کردن به طور مستقل راهی برای پیشرفت و رشد مهارتهای حل مسئله و موفقیت در انجام تمرینات و امتحانات است .
تقریباً تمام معلمها دانشآموزانی دارند که میتوانند مسائل ریاضی را به خوبی در کلاس حل کنند . اما در ارزشیابیهای رسمی نمیتوانند همه فهم و درک خود را نشان بدهند . بعضی ها در سر امتحان مشکلشان مشخص میشود بعضیها تا سئوال را میبینند دستشان را بالامیگیرند تا سئوال کنند و کسی کمکشان کند و بعضیها توضیحات نامفهومی مینویسند که کوچکترین نشانی از معلوماتشان ندارد . خبر خوش اینکه !
با چند تکنیک ساده میتوانیم سطح اعتماد به نفس بچهها را بالا ببریم ، عادت به انجام دادن کارهای مستقل آنها را افزایش بدهیم و به دانشآموزانمان کمک کنیم مهارتهای ارتباطیشان را برای روز امتحان زندگی آیندهشان بهتر کنند .
در کلاس محیطی حمایت کننده به وجود بیاوریم
برای ایجاد اعتماد به نفس ریاضی در بچهها سعی کنیم جو کلاس به جای رقابتی ، حمایتی باشد . که بهترین راهش این است از بچهها بخواهیم در گروههای کوچک و با هم کار کنند ولی با استراتژیهای متفاوت . مثلاً در هر گروه یک دانشآموز میتواند از مکعبهای بازی استفاده کند ، یکی دیگر نمودار بکشد ، دیگری از محاسبات استفاده کند و نفر دیگر تمام مراحل را بنویسد نه اینکه در عین حال بچهها را تشویق کنیم به طور منظم از همدیگر کمک و راهنمایی بگیرند و مدام منتظر ما باشند تا کمکشان کنیم این جمله را در کلاس مد کنیم که قبل از اینکه از معلم بپرسید از سه نفر دیگر بپرس ! این جمله ساده را به دانشآموزان یادآوری کنیم که آنها دانش لازم برای کمک کردن به هم را دارند و به آنها می گوید بچه – و نه فقط معلمها می توانند درست جواب بدهند و بالاتر از این در کلاس ( جو اعتماد – همکاری – مشارکت ) به وجود میآید و استقلال دانشآموزان را تشویق میکند .
بیشتر کردن آگاهی دانشآموزان از خودشان به عنوان یادگیرندها توانایی در جهت موفقیت در امتحان است . این کار را با در دسترس قرار دادن تمام منابع درسی شروع کنیم . به بچهها یاد بدهیم که ابزارها ( لغتنامهها ماشین حساب ، وسایل کمک درسی
و ...) به همه تعلق دارد و باید در زمان لازم مصرف شوند . به این ترتیب به بچهها اجازه میدهیم بفهمند که ما مطمئنیم آنها می توانند مسائل را حل کنند و منابع مورد نیازشان را فراهم بیاورند .
به بچهها یا بدهیم دوری کردن از آنچه قبلاً میدانستهاند مثلاً به آنها نشان بدهیم چطور با استفاده از کتاب درسی به دالان حافظهشان سفر کنند این کار به خصوص وقتی با موضوع درسی جدیدی دست به گریبانند ، مفید واقع میشود . فعلاً اگر تفریق اعداد بزرگ ایجاد مشکل کرده است از بچهها بخواهیم صفحاتی را پیدا کنند که برای اولین بار تفریق دو رقمی در آنجا تدریس شده است . ما می خواهیم بچهها را تشویق کنیم که به تدریج به عقب برگشتن را خودشان انجام دهند این عمل بچه ها را به موفقیتهای گذشتهشان در یادگرفتن میاندازد و معلومات گذشته و جدید را به نحوی به هم وصل میکند ، تفکر روشن و واضح را به بار میآورد .
وقتی مسائل را حل میکند به بچهها جرات بدهیم تا ایدههایشان را به روشنی اول شفاهی و بعد کتبی بیان کنند . این فعالیت مهمی است و کمک می کند مهارتهای تفکر بحرانی دانشآموزان گسترش پیدا کند . علاوه بر این آنها کمکم زبان و ساختار سئوالات را تشخیص می دهند و با آنچه موفقیت آنها را میرساند آشنا میشوند . این رویه را قدم به قدم باید امتحان کنیم .
قدم اول : فکر کنند
از بچه ها بخواهیم در سکوت به راهی که برای مسایل دارند فکر کنند بعد استراتژیهایشان را برای پیدا کردن راهحل در گروه به بحث بگذارند . از آنها بخواهیم از اعداد در استراتژیهایشان استفاده نکنند این کار باعث میشود به جای حل یک مسئله ریاضی روی فرایند حل مسئله تمرکز کنند .
قدم دوم : بنویسند
بعد از انجام قدم اول از بچهها بخواهیم به طور انفرادی با توضیح دادن مراحل کارشان شرحی درباره درستی جوابشان بنویسند . مطمئن شویم که بچه ها میفهمند . از آنها بخواهیم که به محاسباتی که انجام دادهاند رجوع کنند .
راهکارهایی برای غلبه بر مشکلات آموزش ریاضی
درس ریاضی عموماً برای بچهها مشکل و حتی همراه با ترس و وحشت است. این در حالی است که ریاضی یکی از چند درسی است که در باز کردن ذهن دانشآموز و آموزش چگونه اندیشیدن نقش درجه اول دارد. بسیاری از معلمان فرهیخته که هم به آموزش ریاضی علاقمندند و هم اشتیاق آموختن آن را به بچهها دارند، همواره دنبال راه و روشهایی هستند که این درس را شیرین و فهمیدنی کنند و در واقع بچهها را با ریاضیات آشتی دهند.
بیش از ۵۰ درصد دانشآموزان مقاطع مختلف معمولاً در درس ریاضی مشکلات اساسی دارند. بسیاری از دانشآموزان حتی در سادهترین مطالب ریاضی مربوط به سالهای قبل اشکال دارند. در ابتدای سال تحصیلی معمولاً مشکلات یادگیری ریاضی به دلیل فراموشی مطالب پایه بسیار زیاد است و دانشآموزان کشش لازم برای یادگیری ریاضی را ندارند و وقتی که مطالبی را تدریس میکنیم نمیفهمند و با دهان باز و چشمانی گرد شده به معلم و تخته سیاه مینگرند! وقتی که از چند نفرشان درس میپرسیم به ندرت کسی جواب درستی میدهد و دائم هراسناک بوده و چشمانشان را به زمین میدوزند! اگر یک امتحان پایه از آنها بگیریم میانگین نمرات امتحانی پایین خواهد بود. علل بسیاری در پایین بودن نمرات امتحانی نقش دارند. از جمله آنها:
۱) پایه ضعیف در درس ریاضی از سالهای قبل.
۲) قبولی با استفاده از تکماده در خرداد سال قبل.
۳) قبولی با استفاده از تقلب و گفته شدن سؤالات قبل از امتحانات.
۴) کمهوشی و دیرآموزی بعضی از دانشآموزان.
۵) نداشتن اعتماد به نفس در درس ریاضی.
۶) مشکلات جسمی بعضی از دانشآموزان، سوءتغذیه، ضعف چشم.
اقدامهایی که برای چنین دانش آموزانی میتوان انجام داد به قرار زیر است:
ابتدا باید در چند جلسه اعتماد به نفس دانشآموزان را تقویت کرد. برگزاری امتحانات به صورت کتاب باز (open book) میتواند انجام شود تا دانشآموزان اعتماد به نفس پیدا کنند. باید آنها را تشویق کرد که خودشان مطالب را یاد بگیرند و تمرینها را حل کنند و زود ناامید نشوند. اگر دانشآموزی تمرینی را حتی ناقص حل کند، باید او را تشویق کرد و نمرات بیش از حقش به او داد. هر بار که با کوچکترین مطلبی یک نمره خوب برای دانشآموز گذاشته شود، کمکم این دانشآموز از درس ریاضی و معلم ریاضی خوشش میآید. باید سعی کرد ضعفهای دانش آموز را به رویش نیاورد.
با هم مطالعه کردن یکی از روشهای شناخته شده و موثر یادگیری در میان دانشآموزان است. پژوهشهایی که درباره اثربخشی از روش مطالعه مشارکتی انجام گرفته است نشان دادهاند، دانش آموزان و دانشجویانی که به این طریق مطالعه میکنند، از کسانی که مطالب را برای خودشان خلاصه میکنند یا صرفاً به مطالعه مطالب میپردازند، بیشتر می آموزند و آموختهها را برای مدت طولانیتری در یاد نگه میدارند.
به همین جهت گروهبندی دانشآموزان در کلاس که متشکل از دانشآموزان ضعیف و قوی و متوسط باشد، در رفع اشکالات درسی آنان بسیار موثر است. نوشتن چرکنویس هم در بسیاری از دانش آموزان کمککننده است. تمرین و تکرار در زمانهای متفاوت هم در به خاطرسپاری و یادگیری مطالب ریاضی نقشی اساسی دارند که معمولاً دانشآموزان ضعیف از آن غافل هستند.
البته میتوان از راههای مختلف دیگر به یادگیری ریاضی در سطح مدارس کمک کرد که عبارتند از:
الف) ایجاد امکانات لازم برای افزایش سطح فرهنگی خانواده که بتواند بسیاری از مشکلات درسی فرزند خود را برطرف کند.
ب) آموزش روشهای جدید تدریس به معلمان و حذف روشهای سنتی.
ج) تهیه وسایل کمک آموزشی در زمینه تدریس.
چه کنیم تا درس ریاضی فرزند و دانش آموزان بهتر شود
قبل از هر چیز باید بدانیم که..
وقتی که تمرینات ریاضی تمییز نوشته شوند،وقتی اعداد به سهولت قابل خواندن باشند،وقتی اعداد در ستون های مرتب و تمییز قرار داده شوند:
-1 شاگردان جواب های صحیح تری را بدست می آورند.
-2 شاگردان کارشان را سریع تر انجام می دهند.
-3 شاگردان کارشان را بهتر می فهمند. وقتی که شاگردان تفکر درباره ی مسائل ریاضی را به زبان بیاورند...
اولا.. مطالب دبیر را بهتر درک می کنند .
ثانیا.. مطالب را برای مدت طولانی به خاطر می سپارند.
ثالثا.. مسائل را تشخیص داده و در وقت امتحان موقعیت را به سرعت درک می کنند.
وقتی که الماس مفاهیم ریاضی در ذهن ما می درخشد. شیشه ی مفروضات و مجهولات ترک بر می دارد.
درک مسائل ریاضی در قالب کلمات
کودک باید قادر باشد مطالب دبیر را از طریق کلمات درک نموده ،اصول و روش کار را در قالب کلمات توضیح داده و راه حل های خود را با به کاربردن اعداد صحیح بنویسد و نوشته های خود را توضیح دهد.
دانش آموز باید بتواند کتاب ریاضی و مطالب مربوط به تکلیف خود را بخواند و تشریح نماید.
باید توجه داشت شاگردانی که بدون توجه به معنای دقیق کلمات کار کرده باشند، غالبا برای خواندن مسائل ریاضی و درک صحیح آن تلاش نمی کنند. این شاگردان راه حل مسائل را از یک نگاه کلی حدس می زنندو کمتر به حل مسائل موفق می شوند.
برای کمک به چنین دانش آموزانی باید با صبوری و حوصله از آنان بخواهیم تا مسئله را بخوانند و بگویند دقیقا مسئله چیست و چه می خواهد. تنها در این حالت دانش آموز می تواند به حل مسئله برسد.دانش آموزی که می خواهد در ریاضیات موفق باشد باید در به کاربردن مداد و کاغذ در حل مسائل مهارت و دقت کافی داشته باشد.
دانش آموز باید قادر باشد پاسخها را با همان سرعتی که صحبت می کند از حفظ بیان کند. هرگونه تردید و درنگی نشان می دهد که اوهنوز موضوع را به درستی درک نکرده است.- در این صورت باید او را متوجه نمود و کمکش کنیم تا موضوع را به درستی دریابد. فقط کافیست او را وادار کنیم تا مسائل را از ابتدا تا انتها و از انتها تا ابتدا به درستی بخواند.
آزمایشگاه ریاضی دانشمندان ، خود زندگی است. وقتی که دانش آموز تمام مراحل یک مسئله را روی کاغذ خود می نویسد ..
1 کار ذهنی آنان کمتر می شود .
2 اشتباهات کمتری مرتکب می شوند.
3 کارشان را زودتر تمام می کنند.
4 می توانند مسائل پیچیده تری را در حال و آینده حل نمایند. وقتی که دانش آموزان سریعتر کار بکنند..
اولا.. ذهن خود را روی کار خود متمرکز نموده و اشتباهات کمتری می کنند.
ثانیا.. این کار باعث می شود آنان وقت اضافه برای بررسی مجدد را پیدا کنند.
باید دانست قصور یا ناتوانی در یادگیری کامل جدول ضرب ممکن است به صورت یک نقص جدی برای فهم ریاضی در کودک شود.
